Εξέταση προστάτη, προετοιμασία, φυσιολογικές τιμές
Η καλοήθης υπερπλασία του προστάτη (ΚΥΠ) είναι μία από τις συχνότερες παθήσεις στους άνδρες άνω των 50 ετών. Παράλληλα, το PSA (Prostate Specific Antigen) αποτελεί βασικό δείκτη για την παρακολούθηση της υγείας του προστάτη. Πολλοί άνδρες ανησυχούν όταν βλέπουν αυξημένο PSA, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει απαραίτητα καρκίνο.
Η σωστή ερμηνεία των τιμών είναι καθοριστική για τη διάγνωση και την αποφυγή άσκοπου άγχους.
Τι είναι η υπερπλασία του προστάτη;
Η καλοήθης υπερπλασία του προστάτη είναι η μη καρκινική διόγκωση του προστάτη αδένα, η οποία:
- Οφείλεται κυρίως σε ορμονικές αλλαγές με την ηλικία
- Προκαλεί πίεση στην ουρήθρα
- Εμφανίζεται στο 50% των ανδρών άνω των 60 και στο 80% άνω των 80 ετών
Δεν εξελίσσεται σε καρκίνο, αλλά μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την ποιότητα ζωής.
Τι είναι το PSA;
Το PSA είναι μία πρωτεΐνη που παράγεται από τα κύτταρα του προστάτη και μετριέται με απλή εξέταση αίματος.
Μικρές ποσότητες PSA περνούν φυσιολογικά στο αίμα.
Αυξημένο PSA μπορεί να παρατηρηθεί σε:
- Υπερπλασία προστάτη
- Προστατίτιδα
- Καρκίνο του προστάτη
- Μετά από εκσπερμάτιση ή δακτυλική εξέταση
Πώς επηρεάζει η υπερπλασία το PSA;
Όσο μεγαλώνει ο προστάτης:
- Αυξάνεται και η παραγωγή PSA
- Το PSA μπορεί να ανέβει χωρίς να υπάρχει κακοήθεια
Γι’ αυτό, το PSA δεν αξιολογείται μόνο του, αλλά σε συνδυασμό με:
- Την ηλικία
- Το μέγεθος του προστάτη
- Τον ρυθμό αύξησης του PSA (PSA velocity)
- Το ελεύθερο PSA
Φυσιολογικές τιμές PSA ανά ηλικία
| Ηλικία | Φυσιολογικό PSA (ng/ml) |
| 40-49 ετών | 0 – 2,5 |
| 50-59 ετών | 0 – 3,5 |
| 60-69 ετών | 0 – 4,5 |
| 70+ ετών | 0 – 6,5 |
Οι τιμές είναι ενδεικτικές και μπορεί να διαφέρουν ανάλογα με το εργαστήριο.
Πότε το αυξημένο PSA δεν σημαίνει καρκίνο;
Στις περισσότερες περιπτώσεις, αυξημένο PSA οφείλεται σε:
- Καλοήθη υπερπλασία
- Φλεγμονή ή ουρολοίμωξη
- Πρόσφατη εκσπερμάτιση
- Καθετηριασμό ή βιοψία
Μόνο ένα ποσοστό ανδρών με αυξημένο PSA έχει τελικά καρκίνο.
Συμπτώματα υπερπλασίας προστάτη
- Συχνουρία (ιδίως τη νύχτα)
- Αδύναμη ροή ούρων
- Δυσκολία στην έναρξη της ούρησης
- Αίσθημα ατελούς κένωσης
- Επιτακτική ούρηση
Τα συμπτώματα δεν σχετίζονται απαραίτητα με το επίπεδο PSA.
Πότε χρειάζεται περαιτέρω έλεγχος;
Ο ουρολόγος μπορεί να ζητήσει:
- Επανάληψη PSA
- Ελεύθερο PSA (%)
- Υπερηχογράφημα προστάτη
- Πολυπαραμετρική μαγνητική τομογραφία
- Βιοψία (μόνο όταν υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις)
Θεραπευτικές επιλογές για υπερπλασία προστάτη
Συντηρητική αντιμετώπιση
- Παρακολούθηση
- Αλλαγές στον τρόπο ζωής
Φαρμακευτική αγωγή
- Α-αναστολείς
- Αναστολείς 5α-αναγωγάσης (μειώνουν και το PSA)
Επεμβατικές μέθοδοι
- TURP
- Laser προστάτη
- Σύγχρονες ελάχιστα επεμβατικές τεχνικές
Συχνές Ερωτήσεις (FAQ) – Υπερπλασία Προστάτη & PSA
Μπορεί η υπερπλασία του προστάτη να εξελιχθεί σε καρκίνο;
Όχι. Η καλοήθης υπερπλασία του προστάτη δεν μετατρέπεται σε καρκίνο. Πρόκειται για δύο διαφορετικές παθήσεις. Ωστόσο, μπορούν να συνυπάρχουν στον ίδιο ασθενή, γι’ αυτό και απαιτείται τακτικός έλεγχος, ιδιαίτερα σε άνδρες άνω των 50 ετών.
Αν έχω υψηλό PSA σημαίνει ότι έχω καρκίνο;
Όχι απαραίτητα. Η πλειονότητα των ανδρών με αυξημένο PSA δεν έχει καρκίνο. Το PSA αυξάνεται συχνά λόγω υπερπλασίας, φλεγμονής (προστατίτιδα), ουρολοίμωξης ή ακόμη και μετά από εκσπερμάτιση. Το PSA είναι δείκτης πιθανότητας, όχι διάγνωσης.
Πόσο συχνά πρέπει να μετριέται το PSA;
Συνήθως:
- Κάθε 1-2 χρόνια για άνδρες άνω των 50
- Ετησίως αν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό
- Πιο συχνά αν το PSA είναι αυξημένο ή αυξάνεται γρήγορα
Η συχνότητα καθορίζεται πάντα από τον ουρολόγο.
Τι είναι το ελεύθερο PSA και γιατί έχει σημασία;
Το ελεύθερο PSA είναι το ποσοστό του PSA που δεν είναι δεσμευμένο στο αίμα.
- Χαμηλό ποσοστό ελεύθερου PSA: Αυξάνει την υποψία καρκίνου
- Υψηλό ποσοστό: Υποδηλώνει συνήθως καλοήθη υπερπλασία
Χρησιμοποιείται για να αποφευχθούν άσκοπες βιοψίες.
Μπορούν τα φάρμακα για υπερπλασία να επηρεάσουν το PSA;
Ναι. Φάρμακα όπως οι αναστολείς 5α-αναγωγάσης:
- Μειώνουν το μέγεθος του προστάτη
- Μειώνουν το PSA έως και 50% μετά από 6-12 μήνες
Ο γιατρός λαμβάνει πάντα υπόψη αυτή τη μείωση κατά την αξιολόγηση.
Αν το PSA είναι φυσιολογικό, αποκλείεται ο καρκίνος;
Όχι απόλυτα. Υπάρχουν περιπτώσεις καρκίνου με φυσιολογικό PSA. Γι’ αυτό ο έλεγχος περιλαμβάνει:
- Δακτυλική εξέταση
- Ιατρικό ιστορικό
- Απεικονιστικές εξετάσεις όταν χρειάζεται
Το PSA είναι σημαντικό αλλά όχι μοναδικό κριτήριο.
Μπορεί η υπερπλασία να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα;
Ναι, αν μείνει χωρίς αντιμετώπιση, μπορεί να οδηγήσει σε:
- Οξεία επίσχεση ούρων
- Λοιμώξεις ουροποιητικού
- Βλάβη στην ουροδόχο κύστη ή στους νεφρούς
Η έγκαιρη θεραπεία προλαμβάνει επιπλοκές.
Πότε χρειάζεται χειρουργική αντιμετώπιση;
Χειρουργική ή επεμβατική θεραπεία εξετάζεται όταν:
- Τα συμπτώματα είναι σοβαρά
- Τα φάρμακα δεν αποδίδουν
- Υπάρχουν επιπλοκές (επίσχεση, αιμορραγία)
Σήμερα υπάρχουν πολλές ελάχιστα επεμβατικές επιλογές.
Τι μπορώ να κάνω για να βοηθήσω τον προστάτη μου;
- Περιορισμός καφεΐνης και αλκοόλ
- Καλή ενυδάτωση (όχι πριν τον ύπνο)
- Τακτική άσκηση
- Ετήσιος ουρολογικός έλεγχος
Ο τρόπος ζωής παίζει σημαντικό ρόλο.
Πότε πρέπει να επισκεφθώ άμεσα ουρολόγο;
- Αδυναμία ούρησης
- Αίμα στα ούρα
- Έντονος πόνος
- Απότομη αύξηση PSA
Αυτά απαιτούν άμεση αξιολόγηση.
Συμπέρασμα
Η υπερπλασία του προστάτη είναι συχνή και καλοήθης πάθηση. Το PSA είναι πολύτιμο εργαλείο, αλλά δεν αποτελεί από μόνο του διάγνωση καρκίνου. Η σωστή αξιολόγηση από ειδικό ουρολόγο αποτρέπει περιττές ανησυχίες και οδηγεί σε ασφαλείς αποφάσεις.
