Καλοκαίρι και πέτρες στα νεφρά: γιατί αυξάνεται ο κίνδυνος
Όσο ο υδράργυρος ανεβαίνει τώρα το καλοκαίρι όσο περισσότερο κινδυνεύουμε από κολικό του νεφρού. Οι ειδικοί έχουν διαπιστώσει ότι όσοι ζουν σε χώρες πιο κοντά στον Ισημερινό έχουν περισσότερες πιθανότητες να βιώσουν τον ισχυρό, σχεδόν βίαιο πόνο του κολικού του νεφρού, που δύσκολα αντιλαμβάνονται όσοι δεν τον έχουν νιώσει.
Τι δείχνουν οι μελέτες;
«Σύμφωνα με μια μελέτη που πραγματοποιήθηκε από το Κέντρο Ενδοουρολογίας της Cleveland Clinic, όπου οι ερευνητές μελέτησαν δείγματα ούρων που λήφθηκαν χειμώνα και καλοκαίρι, διαπιστώθηκε ότι ο κίνδυνος ανάπτυξης λίθων στα νεφρά είναι υψηλότερος το χειμώνα, επειδή εκείνους τους μήνες υπάρχει συνήθως περισσότερο ασβέστιο στα ούρα. Η υπερασβεστιουρία αποτελεί παράγοντα κινδύνου για το σχηματισμό των λίθων», μας εξηγεί ο χειρουργός ουρολόγος Δρ. Νικόλαος Γ. Κατσένης.«Δεδομένου ότι η σωματική δραστηριότητα προστατεύει από την ανάπτυξη πέτρας, οι άνθρωποι που είναι λιγότερο δραστήριοι το χειμώνα διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο ανάπτυξης λίθων στα νεφρά. Στη συνέχεια, όταν ζεσταθεί ο καιρός, οι πέτρες που σχηματίστηκαν κατά τη διάρκεια του χειμώνα αρχίζουν να κινούνται. Κι αυτό γιατί υπάρχει συνήθως αύξηση της δραστηριότητας αλλά και της λήψης νερού», προσθέτει.
Πώς σχηματίζονται οι πέτρες στα νεφρά;
Ο σχηματισμός αυτών των μικρών και σκληρών εναποθέσεων μετάλλων και όξινων αλάτων συντελείται όταν υψηλές ποσότητές τους συγκεντρώνονται στα ούρα. Χωρίς την επαρκή λήψη νερού, οι ουσίες αυτές κρυσταλλώνονται και ενώνονται, δημιουργώντας πέτρες, το μέγεθος των οποίων κυμαίνεται σε μέγεθος από έναν κόκκο άμμου μέχρι μια μπάλα του γκολφ. Υπάρχει, ωστόσο, κι ένα ποσοστό ανθρώπων που δημιουργούν πέτρες στα νεφρά το καλοκαίρι, λόγω ανεπαρκούς ενυδάτωσης. Παρά την άνοδο της θερμοκρασίας τους καλοκαιρινούς μήνες, δεν αυξάνουν αναλόγως την ποσότητα υγρών που λαμβάνουν. Αυτό, σε συνδυασμό με την αυξημένη εφίδρωση ιδιαίτερα τις μέρες με υψηλή υγρασία, οδηγεί στο σχηματισμό νεφρόλιθων. Η νεφρολιθίαση είναι πολύ συνηθισμένη πάθηση – έως και το 13% των ανδρών και το 6-7% των γυναικών θα σχηματίσουν μια πέτρα στα νεφρά κάποια στιγμή στη ζωή τους. Η ύπαρξη μια πέτρας αυξάνει τις πιθανότητες “απόκτησης” και επόμενης.
Καλοκαίρι, αφυδάτωση και ιδρώτας
Παρότι η σύσταση όλων των λίθων δεν είναι η ίδια, η επαρκής και σωστή ενυδάτωση είναι το κλειδί για την αποφυγή τους, αλλά σχεδόν εξίσου σημαντική είναι η διατροφή και η καθημερινή άσκηση. Ειδικότερα, επιβάλλεται η κατανάλωση 8 έως 10 ποτηριών νερού καθημερινά. Το νερό απομακρύνει τις τοξίνες, το επιπλέον νάτριο και τις άχρηστες ουσίες από τον οργανισμό. Αντιθέτως, τα καφεϊνούχα ποτά, αρωματισμένα τσάγια και αναψυκτικά τύπου κόλα, οδηγήσουν σε αφυδάτωση. Αντί αυτών, ευεργετική είναι η κατανάλωση φρέσκων χυμών φρούτων, λεμονάδας (χωρίς ζάχαρη), τζιτζιμπίρας, κ.ά.
Διατροφή και ενυδάτωση: το κλειδί της πρόληψης
Σε γενικές γραμμές, η μείωση της πρόσληψης αλατιού και ζάχαρης πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα όσων ανθρώπων επιδιώκουν να μη δημιουργήσουν πέτρες στα νεφρά. Το υπερβολικό αλάτι προκαλεί αποβολή του ασβεστίου από τα οστά, το οποίο εναποτίθεται στα νεφρά. Η ζάχαρη, από την άλλη πλευρά, διασπάται σε γλυκόζη, υψηλές ποσότητες της οποίας μπορεί να βλάψουν τα νεφρά κατά τη διάρκεια του φιλτραρίσματος. Τα πλούσια σε οξαλικά τρόφιμα, όπως τα καρύδια και ορισμένα λαχανικά, σε συνδυασμό με μια διατροφή που έχει υψηλή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες, νάτριο και ζάχαρη, μπορεί να αυξήσουν το ασβέστιο στα νεφρά και στη συνέχεια τον κίνδυνο για νεφρολιθίαση. Η συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη ασβεστίου είναι 1000 έως 1300 mg και οξαλικών 40 έως 50 mg Αυτό δεν σημαίνει ότι τα πλούσια σε ασβέστιο ή οξαλικά τρόφιμα πρέπει να αποφεύγονται, γιατί αυτή η τακτική μπορεί να προκαλέσει ανεπάρκειά τους. Τα συμπληρώματα ασβεστίου πρέπει να λαμβάνονται με προσοχή. Επίσης, είναι εσφαλμένη η αντίληψη ότι οι ασθενείς που σχηματίζουν πέτρες ασβεστίου πρέπει να αποφεύγουν τα γαλακτοκομικά προϊόντα. Η τρέχουσα έρευνα υποστηρίζει την κατανάλωση μιας κανονικής ποσότητας ασβεστίου στη διατροφή σχεδόν για όλους τους ασθενείς που σχηματίζουν πέτρες.
Στους επιρρεπείς στην ανάπτυξη λίθων συστήνεται επίσης η αύξηση της πρόσληψης μαγνησίου και κιτρικών. Το μαγνήσιο μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο σχηματισμού λίθων. Τα επεξεργασμένα τρόφιμα αφαιρούν όλο το μαγνήσιο από τα τρόφιμα, έτσι φυσικά τρόφιμα όπως το καστανό ρύζι, το γιαούρτι, οι μπανάνες και τα αβοκάντο μπορούν να βοηθήσουν. Το κιτρικό οξύ βρίσκεται κυρίως στα λεμόνια και άλλα εσπεριδοειδή, το ακτινίδιο, τις φράουλες κ.ά. Πέτρες στα νεφρά μπορεί να προκληθούν και από την πρόσληψη ορισμένων φαρμάκων όπως αναστολείς πρωτεάσης, αντιβιοτικά και διουρητικά. Επίσης, η υπερβολική χρήση αντιόξινων και δισκίων ασβεστίου μπορεί να είναι επιβλαβής. Γι’ αυτό οι ασθενείς δεν πρέπει να παραλείπουν να αναφέρουν στον γιατρό τους τα φάρμακα που λαμβάνουν.
Πρόληψη
Τέλος, είναι λάθος -και όχι μόνο για όσους πάσχουν από νεφρολιθίαση- η παραμονή των ούρων για πολύ ώρα στην ουροδόχο κύστη διότι όσο περισσότερο παραμένουν τα ούρα στην κύστη τόσο περισσότερος χρόνος υπάρχει για να κρυσταλλωθούν τα άχρηστα μέταλλα και άλατα και να σχηματίσουν πέτρες.
«Η πρόληψη μειώνει τις πιθανότητες σχηματισμού λίθων αλλά δεν τις εξαλείφει. Η ύπαρξη ακόμα και ασυμπτωματικών λίθων πρέπει να αποτελεί αιτία διερεύνησης και θεραπείας. Αν και το ήμισυ αυτών αποβάλλεται με την ούρηση χωρίς παρέμβαση ή απλώς με τη λήψη φαρμάκων, οι υπόλοιπες χρήζουν επεμβατικής αντιμετώπισης, η οποία μπορεί να είναι εξωσωματική λιθοτριψία, ενδοσκοπικό χειρουργείο αφαίρεσης της πέτρας από τον ουρητήρα ή από τον νεφρό και τέλος διαδερμικό χειρουργείο αφαίρεσης λίθων. Η απόφαση για το είδος της παρέμβασης εξαρτάται από τη θέση, τον αριθμό, τη σύσταση, το σχήμα και το μέγεθος των λίθων.
Συχνές Ερωτήσεις
Τι είναι οι πέτρες στα νεφρά και πώς σχηματίζονται;
Οι πέτρες στα νεφρά (νεφρολιθίαση) είναι σκληρές εναποθέσεις μετάλλων και αλάτων που σχηματίζονται μέσα στο ουροποιητικό σύστημα. Δημιουργούνται όταν τα ούρα περιέχουν υψηλές συγκεντρώσεις ουσιών όπως ασβέστιο, οξαλικά, ουρικό οξύ ή φωσφορικά άλατα και δεν υπάρχει επαρκής ποσότητα υγρών για να τις διαλύσει. Σε αυτές τις συνθήκες, τα άλατα κρυσταλλώνονται, ενώνονται μεταξύ τους και σταδιακά σχηματίζουν λίθους, οι οποίοι μπορεί να έχουν μέγεθος από λίγα χιλιοστά έως αρκετά εκατοστά.
Γιατί το καλοκαίρι αυξάνονται τα περιστατικά νεφρικού κολικού;
Το καλοκαίρι αυξάνεται η εφίδρωση λόγω υψηλών θερμοκρασιών, με αποτέλεσμα την απώλεια υγρών από τον οργανισμό. Αν αυτή η απώλεια δεν αναπληρωθεί με επαρκή πρόσληψη νερού, τα ούρα γίνονται πιο συμπυκνωμένα. Έτσι αυξάνεται η πιθανότητα κρυστάλλωσης των αλάτων. Επιπλέον, πολλοί λίθοι σχηματίζονται τον χειμώνα αλλά αρχίζουν να κινούνται το καλοκαίρι, όταν αυξάνεται η φυσική δραστηριότητα και η πρόσληψη υγρών, προκαλώντας έντονο πόνο.
Είναι αλήθεια ότι οι πέτρες σχηματίζονται πιο συχνά τον χειμώνα;
Ναι. Μελέτες έχουν δείξει ότι τον χειμώνα παρατηρείται αυξημένη αποβολή ασβεστίου στα ούρα, γεγονός που σχετίζεται με τη μειωμένη σωματική δραστηριότητα και τις διατροφικές αλλαγές. Αυτό ευνοεί τον σχηματισμό λίθων. Το καλοκαίρι, οι ήδη σχηματισμένες πέτρες μπορεί να μετακινηθούν και να προκαλέσουν συμπτώματα.
Ποιος είναι ο πόνος του νεφρικού κολικού και γιατί θεωρείται τόσο έντονος;
Ο νεφρικός κολικός προκαλείται όταν μια πέτρα μετακινείται και φράζει μερικώς ή πλήρως τον ουρητήρα. Ο πόνος είναι συνήθως αιφνίδιος, έντονος και κυματοειδής, ξεκινά από τη μέση ή την πλάτη και μπορεί να αντανακλά στην κοιλιά ή στα γεννητικά όργανα. Πολλοί ασθενείς τον περιγράφουν ως έναν από τους πιο δυνατούς πόνους που μπορεί να βιώσει ο άνθρωπος, συχνά συνοδευόμενο από ναυτία, εμετό και έντονη ανησυχία.
Πόσο συχνή είναι η νεφρολιθίαση στον γενικό πληθυσμό;
Η νεφρολιθίαση είναι ιδιαίτερα συχνή. Υπολογίζεται ότι περίπου 13% των ανδρών και 6–7% των γυναικών θα εμφανίσουν πέτρα στα νεφρά κάποια στιγμή στη ζωή τους. Επιπλέον, όσοι έχουν ήδη εμφανίσει μία πέτρα έχουν αυξημένο κίνδυνο υποτροπής, ειδικά αν δεν τροποποιήσουν τις συνήθειές τους.
Συμπέρασμα
Εάν ο ασθενής αδιαφορήσει για την πάθησή του υπάρχει κίνδυνος μετακίνησης του λίθου από το νεφρό και απόφραξης του ουρητήρα. Στις περιπτώσεις που η απόφραξη συμβαίνει αργά δε συνοδεύεται από πόνο, με αποτέλεσμα να προκαλείται σιωπηλή βλάβη του νεφρού», προειδοποιεί ο Δρ. Κατσένης. Οι πέτρες στα νεφρά επηρεάζουν εκατομμύρια ανθρώπους κάθε χρόνο και ιδιαίτερα σε περιόδους που η θερμοκρασία είναι υψηλή. Ειδικοί επιστήμονες προειδοποιούν ότι αναμένεται επιδείνωση των περιστατικών νεφρολιθίασης λόγω της υπερθέρμανσης του πλανήτη, δεδομένης της ισχυρής σχέσης μεταξύ θερμότητας και σχηματισμού λίθων στο ουροποιητικό σύστημα.
